Btn mobile menu gray

Voetbal en statistiek

Dagelijks worden er van duizenden sportwedstrijden wereldwijd data bijgehouden. Bedrijven verkopen gegevens over wedstrijden aan de pers die ze gebruikt om hun publiek te informeren, maar ook veel particulieren houden data bij. Sporters en sportclubs zijn zelf ook steeds meer gebruik gaan maken van statistiek om hun prestaties te verhogen. Dit geldt vooral voor teamsporten waarbij de spelers onderling vergeleken kunnen worden zodat de beste spelers opgesteld dan wel aangekocht kunnen worden. Het bekendste voorbeeld hiervan komt uit het honkbal. Oud-honkballer Billy Beane wist als scout en manager van de Oakland Athletics op basis van statistieken successen te behalen. Over zijn verhaal is een boek en een gelijknamige film gemaakt: Moneyball.

 

Nederlandse voetbalclubs en het Belgische nationale team

Hoe voetbalclubs statistiek precies inzetten om hun prestaties te verhogen laten ze natuurlijk niet los, maar dat er inmiddels redelijk wat op dat gebied gedaan wordt, is duidelijk. In 2013 werd de reallifeserie Achter de poorten van het Kasteel uitgezonden waarin (toenmalig) eerstedivisieclub Sparta gevolgd werd in hun poging om kampioen te worden. Ze werden daarbij geholpen door softwarebedrijf ORTEC dat naar eigen zeggen samen met Sparta op zoek ging naar de heilige graal in het voetbal en probeerde via de wetenschappelijke benadering het moneyball-principe in het voetbal te implementeren. Helaas werden hun inspanningen dat jaar niet beloond. Ook steeds meer Eredivisieclubs zien de meerwaarde van statistische analyses. Zo heeft AZ in 2015 de eerdergenoemde Billy Beane aangesteld als adviseur.
SciSports is een Nederlands bedrijf dat voetbalteams in heel Europa helpt bij de analyse van data. Zo hebben ze een programma ontwikkeld, Insight, dat het niveau en de specifieke kwaliteiten van spelers over de hele wereld met elkaar kan vergelijken. Tijdens het WK voetbal van 2018 helpt SciSports het Belgische nationale team. Hier kun je daar meer over lezen.

 

Midtjylland

Het bekendste voorbeeld van het gebruik van statistiek in het voetbal vinden we in Denemarken [1]. Het in 1999 opgerichte FC Midtjylland uit Denemarken werd in 2014 gekocht door de Engelse voormalige hedgefondsmanager en professionele sportgokker Matthew Benham. Hij was rijk geworden door het gokken op basis van wiskundige modellen en had eerder al de Engelse voetbalclub Brentford gekocht. In Denemarken stelde hij oud-voetballer en analist Rasmus Ankersen aan als voorzitter. Samen met een team van data-analisten heeft Ankersen de werkwijze van de club drastisch veranderd. Elke wedstrijd wordt geanalyseerd en alle belangrijke beslissingen worden genomen op basis van hun modellen. Dit heeft hen zeker geen windeieren gelegd, in het seizoen 2014-2015 werden ze kampioen in Denemarken en afgelopen seizoen overleefden ze de groepsfase van de Europa League. Maar ze beoordelen hun prestaties niet op basis van hun plek op een ranglijst. Ze hebben zelfs een manifest waarin staat dat hun wiskundige model altijd voorrang heeft boven de plek op de ranglijst.

 

Penalty's

Ook niet-sporters proberen op basis van wedstrijdgegevens te achterhalen hoe je een voetbalwedstrijd kunt winnen. Documentairemaker Bernard Krikke heeft een aantal jaar geleden samen met onderzoekers van de Rijksuniversiteit Groningen een grootschalig statistisch onderzoek gedaan voor zijn documentaire How to win the FIFA World cup. Onderzoekers uit Groningen hebben 28.400 minuten en 260.737 acties van bijna 300 WK-wedstrijden van 1990 tot 2006 geanalyseerd met behulp van een zelfontwikkeld softwareprogramma. Uit de resultaten die te zien zijn in de documentaire blijkt onder andere dat het nemen van penalty’s zeker geen loterij is. Enkele opvallende resultaten: “Spelers die de bal tijdens de wedstrijd op de stip neerleggen, zich daarna omdraaien, een stukje teruglopen en vervolgens weer omdraaien, scoren 96 procent van de gevallen”, aldus Krikke. “Als ze dit niet doen, en naar de keeper blijven kijken, is de kans dat ze scoren 69 procent. Bij de penaltyserie aan het eind van de wedstrijd is het juist beter om achteruit te lopen”. De grootste kans op een doelpunt heb je als een penalty wordt genomen door een jonge rechtsbenige speler, bij voorkeur een aanvaller. Hij moet de penalty schieten in de linker- of rechterbovenhoek. En keepers met een groen shirt stoppen meer penalty’s dan keepers met een rood shirt.

 

Voetbal geen eerlijke sport

Het analyseren van voetbal is iets wat veel mensen bezighoudt, dus zo ook natuurkundigen. De Duitser Metin Tolan, hoogleraar experimentele natuurkunde aan de TU Dortmund, kwam in 2012 veelvuldig in het nieuws omdat hij voorspelde dat het Duitse elftal het Europees Kampioenschap zou gaan winnen. Hij keek voor zijn prognoses naar het gemiddelde doelsaldo van alle teams in de kwalificatierondes. Hij berekende dat die Mannschaft 27,5% kans had om kampioen te worden tegen 26,5% voor Spanje (de uiteindelijke winnaar). Tolan beweerde ook in een lezing dat voetbal de oneerlijkste sport is omdat geluk een grotere factor speelt dan bij andere sporten. Hij kwam tot deze conclusie omdat hij op basis van toeval berekeningen maakte voor de Eredivisie die zeer aardig overeenkwamen met het werkelijke klassement na 34 speelrondes. Tennis is wat hem betreft de eerlijkste sport.

 

Goalimpact

De eveneens Duitse natuurkundige en data-analist Jörg Seidel gaat nog veel verder met zijn analyses. In 2000 begon hij met Goalimpact, een model waarmee hij op een accurate en objectieve manier individuele spelers wil beoordelen om zo talent te ontdekken. Het begon allemaal met een weddenschap met collega’s over het Europees Kampioenschap in 2004. Seidel gebruikte de kennis die hij had opgedaan in zijn werk als data-analist. Zijn algoritmes voorspelden dat Griekenland geheel onverwacht kampioen zou worden en Seidel won de weddenschap. Seidels modellen kijken naar wat er gebeurt met het doelsaldo van een ploeg als een bepaalde speler in het veld staat. Zijn droom is dat er dadelijk in de Eredivisie, Serie A of Bundesliga spelers rondlopen, die er anders niet hadden rondgelopen. Spelers die door zijn model zijn geïdentificeerd als nuttige spelers. Voetbalclubs en spelersmanagers kunnen Seidel inhuren.