Misschien herinner je nog wel dat de dj's van Radio 3FM in 2009 met hun actie in het glazen huis geld inzamelden voor de strijd tegen malaria. Deze actie heeft ervoor gezorgd dat miljoenen mensen via muskietennetten en medicijnen beschermd zijn tegen het krijgen van deze ziekte. Misschien zijn in de toekomst echter geen muskietennetten en medicijnen meer nodig, maar kunnen mensen door een eenmalige injectie (een vaccin) langdurig beschermd worden tegen infectie.
De glazen huis actie tegen malaria.
Een dergelijk vaccin zou veel mensen kunnen helpen in grote gebieden in Afrika, Azië en Zuid-Amerika, waar malaria nu aan velen, vooral kinderen, het leven kost. Ook zou het misschien voor ons Nederlanders, wanneer wij op reis gaan naar bijvoorbeeld Thailand, Ghana of Brazilië, in de toekomst niet meer nodig zijn om antimalariamedicijnen te nemen omdat we door een vaccin beschermd kunnen worden. Zover is het nog niet, maar door recente ontdekkingen aan o.a. de universiteiten van Nijmegen en Leiden is afgelopen jaar een eerste proefversie van zo'n vaccin gemaakt.
Wat is malaria?
Malaria is een infectieziekte die wordt veroorzaakt door besmetting met de eencellige parasiet Plasmodium. De mens kan ziek worden van vier soorten Plasmodium-parasieten waarvan Plasmodium falciparum (malaria tropica) de meest gevaarlijke en dodelijke is. De parasieten worden vooral door muggen van mens op mens overgedragen. De ontwikkeling en verspreiding van de parasiet verloopt in vier fasen:
- De malariamug steekt iemand die al besmet is, en de mug krijgt zodoende bloed met de parasiet binnen. In de darm van de mug vermeerdert de parasiet zich en gaat ook in de speekselklieren van de mug zitten.
- De mug steekt iemand die nog niet besmet is. Hierbij worden kiemen van de parasiet in het nog niet besmette menselijke lichaam geïnjecteerd.
- De kiemen komen in de lever van de geïnjecteerde mens terecht, waar ze zich verder ontwikkelen.
- In een bepaalde ontwikkelingsfase komen de jonge parasieten in het bloed terecht, waar ze de rode bloedcellen opzoeken en binnendringen. Daar delen ze zich, tot de bloedcel uiteenvalt, om vervolgens opnieuw rode bloedcellen binnen te dringen en zich weer te delen.
Via een steek van een met de parasiet besmette mug kan de parasiet dus in een mens terecht komen en zo krijgt deze persoon ook malaria.
Een mug die malaria kan overbrengen. Afbeelding: wikipedia.
Hoe erg is het?
Zeven tot tien dagen na de besmetting met de parasiet ontstaan er symptomen die op griep lijken (o.a. koorts, koude rillingen, zweten, spierpijn en hoofdpijn) die steeds erger worden. De gevaarlijkste vorm van malaria (malaria tropica) kan overgaan in een levensbedreigende ziekte, met bloedarmoede, coma, epilepsie en uitval van organen zoals lever en milt. Deze verschijnselen kunnen leiden tot een dodelijke afloop wanneer ze niet behandeld worden. Wanneer snel een arts of een ziekenhuis bezocht wordt en de patiënt wordt behandeld met antimalariamiddelen is malaria te genezen.
Malaria wereldwijd
Ieder jaar worden er wereldwijd tussen de 300-500 miljoen mensen besmet met malaria. Hiervan zijn ongeveer 30.000 reizigers uit Europa en Noord Amerika. Het aantal dodelijke gevallen per jaar ligt tussen de 1,5 tot 2,7 miljoen waarvan 90% jonge kinderen in Afrika. Malaria komt voor in grote gebieden van Afrika, Azië en Zuid-Amerika (zie afbeelding hieronder). In deze warme vochtige gebieden kunnen malariamuggen goed overleven. Het feit dat in Afrika de meeste slachtoffers van malaria vallen, komt doordat de armoede ervoor zorgt dat er onvoldoende middelen zijn voor de bestrijding van de malariamug en de behandeling van de ziekte. Beter dan behandelen is natuurlijk het voorkomen van malaria (preventie). Dit kan door bescherming tegen muggenbeten (muskietennetten en insmeren met antimuggenspray) en door het gebruik van malariaprofylaxe (medicijnen die je slikt om malaria te voorkomen). De beste preventie is echter vaccinatie, daarom wordt daar onderzoek naar gedaan.
De verspreiding van malaria wereldwijd. Afbeelding: wikipedia.
Wat is een vaccin?
Een vaccin bestaat uit een verzwakte versie of een deel van een ziekteverwekker. Dit kan bijvoorbeeld een verzwakte malariaparasiet zijn. Bij vaccinatie breng je dit bij een persoon in door een injectie, waardoor het afweersysteem van deze persoon wel antistoffen tegen deze ziekteverwekker gaat aanmaken, maar deze persoon hier niet ziek van wordt. Dit zijn dezelfde antistoffen die nodig zijn om een infectie, met bijvoorbeeld een malariaparasiet, op te ruimen. Op deze manier bouwt het lichaam een afweerreactie op tegen een ziekte (malaria) die het nog nooit is tegengekomen. Wanneer iemand dan in de toekomst besmet raakt met de malariaparasiet, herkent het lichaam die en ruimt de parasiet op voordat je er ziek van kunt worden. Op dit moment is er een vaccin in een vergevorderde fase van onderzoek. Het vaccin beschermt in 35% tot 65% van de gevallen tegen malaria. Hier hebben twee Nederlandse universiteiten (universiteiten van Leiden en Nijmegen) een belangrijke bijdrage aan geleverd. In Nijmegen is het onderzoekers gelukt de malariaparasiet zo te verzwakken dat deze, wanneer hij wordt ingebracht in het menselijk lichaam, niet ziek maakt, maar in de meeste gevallen wel een afweerreactie van het lichaam oproept. Eigenlijk precies wat een vaccin moet doen dus. Nu moet er nog wel heel veel onderzoek worden gedaan naar de effectiviteit van het vaccin. Er moeten heel veel mensen worden gevolgd die het vaccin hebben gekregen om te kijken bij hoeveel mensen het vaccin werkelijk beschermt tegen malaria en hoe lang het beschermt. Als uit de vele onderzoeken blijkt dat het vaccin goed werkt, zal het op grote schaal worden toegepast. Je kunt je vast wel voorstellen wat dat zou betekenen voor mensen die leven in de gebieden waar malaria veel voorkomt. En bovendien zouden wij als wij op reis gaan naar die landen niet meer al die malariapillen hoeven te slikken, maar hebben we alleen een vaccinatie nodig.