Btn mobile menu gray

Resistente bacteriën

Als we ziek zijn gaan we er bijna altijd vanuit dat de dokter wel een pilletje klaar heeft liggen om ons er weer bovenop te helpen. Het lijkt er nu op dat er aan dat tijdperk een einde is gekomen: de resistente bacteriën zijn in opkomst. Wat zijn resistente bacteriën en moeten we ons ernstig zorgen maken?

Een bacterie die resistent is voor antibiotica. Afbeelding: Wikipedia.

Antibiotica zijn stoffen die gebruikt worden om ziekteverwekkende bacteriën te bestrijden. Bacteriën kunnen er niet tegen en gaan dood. Sinds het eerste antibioticum werd ontdekt in 1928 zijn er met antibiotica heel veel mensenlevens gered. Maar tegenwoordig duiken er steeds meer bacteriën op die resistent zijn tegen antibiotica. Als een bacterie resistent is tegen een bepaald antibioticum kan het antibioticum de bacterie niet meer doodmaken. Tegenwoordig vertrouwen we bijna volledig op antibiotica om ons beter te maken. Daarom zijn er geen andere medicijnen beschikbaar, en dat maakt resistente bacteriën erg lastig te bestrijden. In het Maasstad Ziekenhuis was er een tijd geleden bijvoorbeeld een uitbraak van een resistente bacterie. Deze bacterie heet de Klebsiella-bacterie en is erg hardnekkig. De Klebsiella-bacterie is vooral gevaarlijk voor mensen met een verminderde weerstand. In het Maasstad Ziekenhuis zijn zelfs 28 patiënten overleden die besmet waren.

Resistent worden

Maar hoe kan een bacterie nou resistent worden? In het geval van Klebsiella komt het door een heel specifieke mutatie (een verandering) in het DNA. Door de specifieke mutatie kan Klebsiella een nieuw stofje (Oxa-48) maken. Dit stofje maakt zelfs de zwaarste antibiotica kapot, waardoor de antibiotica de bacteriën niet meer kunnen doodmaken. Je kunt je voorstellen dat het voor de bacterie zelf heel prettig is om resistent te zijn. Wanneer een patiënt antibiotica krijgt, zullen alle bacteriën sterven, behalve de paar bacteriën die resistent zijn tegen antibiotica. De resistente bacteriën hebben vervolgens het rijk voor zich alleen in het lichaam van de patiënt. Ze kunnen dan snel in aantal toenemen. Sommige darmbacteriën kunnen zichzelf namelijk al binnen een half uur delen. Na een half uur zijn er dus twee resistente bacteriën, na vier uur 256 bacteriën en na 10 uur al meer dan 8 miljoen! Zo is het lichaam van een patiënt al gauw ingenomen door resistente bacteriën en kan de patiënt ziek worden.

Pluimvee

En niet alleen in ziekenhuizen zwerven resistente bacteriën rond: ze zitten zelfs in ons eten! In pluimveehouderijen leven heel veel kippen erg dicht op elkaar. Om te voorkomen dat de kippen ziek worden, krijgen ze veel antibiotica. Daardoor bevat bijna al het kippenvlees dat in Nederland verkocht wordt resistente bacteriën. De resistente bacterie in kippenvlees heet de ESBL-bacterie. Je hoeft je trouwens nog niet al te druk te maken over de kip op je bord thuis. Bacteriën kunnen namelijk niet tegen hitte. Als je kippenvlees goed doorbakken is, kun je niet besmet worden. Maar rauwe kip is wel gevaarlijk, vooral voor mensen met een verminderde weerstand en jonge kinderen. Biologische kip bevat minder bacteriën, omdat deze kippen minder antibiotica krijgen.

Kippenvlees kan, indien niet goed verhit, schadelijke bacteriën bevatten. Afbeelding: wikipedia.

Toekomst: doemscenario’s?

De laatste jaren horen we steeds vaker over nieuwe resistente bacteriën. Meestal is de bacterie niet heel gevaarlijk en blijft hij binnen een ziekenhuis. Maar het kan ook eens gebeuren dat er een heel gevaarlijke resistente bacterie opduikt. Een bacterie die gezonde mensen doodziek kan maken. Dan moet het toch niet gebeuren dat zo’n bacterie uit het ziekenhuis ontsnapt! Hoe kunnen we ons nou wapenen tegen deze piepkleine ziekmakers? Om ze aan te pakken kunnen biologen op zoek gaan naar nieuwe antibiotica waar de bacteriën nog niet resistent tegen zijn. Maar het is vooral belangrijk om zo zuinig mogelijk te zijn met het gebruik van antibiotica. Als we vaak onnodig antibiotica gebruiken, kunnen de bacteriën aan de antibiotica wennen. Daarom moeten we de antibiotica bewaren voor momenten waarop ze écht nodig zijn. Dus alleen wanneer mensen erg ziek zijn en niet als voorzorg. Want met zo veel nieuwe resistente bacteriën die komen opduiken, kunnen we wachten op een superbacterie waar de geneeskunde geen antwoord op heeft.

Vragen

  • Waarom kan het gevaarlijk zijn om rauwe kip te eten?
  • Welke eigenschap maakt de Klebsiella-bacterie resistent?
  • Als je in Nederland antibiotica wilt krijgen kan dat alleen op doktersrecept. In Zuid-Europese landen zoals Spanje is het veel gemakkelijker om aan antibiotica te komen, daar haal je het gewoon in de winkel. In welk land verwacht je dat de meeste resistente bacteriën voorkomen? Waarom verwacht je dat?
  • De goedkoopste kip in de supermarkt kost ongeveer €5 per kilo, maar zit vol met ESBL-bacteriën. Biologische kip kost ongeveer €25 per kilo en bevat veel minder ESBL-bacteriën. Welke keuze zou jij maken en waarom zou je dat doen?
  • Stel: je mag één oplossing kiezen waardoor we niet meer bedreigd worden door resistente bacteriën. Je kunt kiezen uit: 1.) De ontdekking van een nog sterker antibioticum zodat de huidige resistente bacteriën alsnog gedood kunnen worden. 2.) Zo min mogelijk antibiotica gebruiken waardoor de bacteriën niet kunnen wennen aan de antibiotica. Omdat ze niet kunnen wennen aan de antibiotica kunnen ze ook niet meer resistent worden. Welke van deze twee oplossingen zou jij kiezen en waarom?