Btn mobile menu gray

Vogel het uit

Het team Vogel onder leiding van Judy Shamoun-Baranes en Willem Bouten (Universiteit van Amsterdam) won eind vorig jaar de Academische Jaarprijs. Met deze prijs kunnen ze hun onderzoek naar het gedrag van vogels delen met een breed publiek. Geïnteresseerden kunnen zelfs een bijdrage leveren aan het onderzoek.

Het team van Vogel het uit. Achterste rij, vierde van links staat Judy Shamoun-Baranes, derde van rechts is Alice Driesen.

Judy Shamoun-Baranes en haar collega’s doen onderzoek naar het gedrag van vogels. Voor dit onderzoek gebruiken ze gps-loggers die aan de vogels worden vastgemaakt. “Daardoor weten we waar de dieren zijn en hoe lang ze op een bepaalde plek blijven. We weten alleen niet altijd waarom ze voor bepaalde plekken kiezen. We willen nu mensen bij ons onderzoek betrekken door een app en een website te ontwikkelen waarmee ze de routes kunnen volgen. Mensen kunnen dan op de plekken waar de vogels komen foto’s maken en vragen over de omgeving beantwoorden. Zo hopen we het gedrag van de vogels beter te kunnen begrijpen.”

Een zilvermeeuw met een gps-logger op zijn rug. De vogels hebben vrijwel geen last van de gps-logger, ze blijven hun natuurlijke gedrag vertonen. Foto: M. Van Kleinwee.

Soorten

De vogels die de onderzoekers volgen in Nederland zijn onder andere de kleine mantelmeeuw, de zilvermeeuw, de lepelaar, de wespendief, de grauwe kiekendief, de grutto en de rotgans. De meeste van deze soorten broeden in de zomer in Nederland en overwinteren in het zuiden. In totaal omvat het onderzoek rond de 550 vogels in binnen- en buitenland. Niet alle vogels zijn geschikt om te onderzoeken met GPS-loggers. Voor kleine soorten zoals het roodborstje en de merel is de gps-logger nu nog te groot. Verder zijn soorten die veel in de schaduw verblijven zoals uilen ook niet geschikt omdat de gps-logger gevoed wordt door zonnecellen. Omdat je nooit helemaal zeker weet of dieren geschikt zijn worden altijd eerst enkele individuen gevolgd. Shamoun-Baranes: “Zo hebben we met de Luchtmacht gewerkt aan buizerds. We dachten dat dat makkelijk zou zijn, een roofvogel vliegt heel veel, je ziet buizerds overal. Maar het blijkt dat ze tijdens het broedseizoen veel tussen de bomen blijven waardoor we veel minder data kregen dan verwacht.”

De meeuwen van Texel

Alice Driesen, student aan de UvA, doet voor haar master aardwetenschappen onderzoek naar een aantal zilvermeeuwen en kleine mantelmeeuwen op Texel in samenwerking met Kees Camphuysen van onderzoeksinstituut NIOZ. “Tijdens het broedseizoen zijn de meeuwen gebonden aan hun broedkolonie omdat ze hun eieren moeten uitbroeden of hun jongen moeten grootbrengen. Hierdoor is de tijd die ze besteden aan voedsel zoeken beperkt. De meeuwen gaan voor hun voedsel de Noordzee en Waddenzee op, maar ook de getijdengebieden aan de kust en het vaste land worden bezocht. Ik bekijk van 18 vogels waar ze precies heen gaan voor voedsel op land tijdens het broedseizoen en ik kijk wat het landgebruik daar is. Ik ben naar een paar plekken toe gegaan.” Daar zaten een paar vreemde plekken bij. Sommige meeuwen zoeken hun voedsel in Opperdoes, vlak bij Hoorn. Daar bleek een enorme vuilnisbelt met plastic te zijn. “In Amsterdam Nieuw-West was een plek waar een meeuw om de paar dagen van 11 tot 13 uur naartoe kwam. Ik vond daar een winkelcentrum en een woonwijk. Ik heb nog niet precies uitgevonden wat de meeuw daar precies doet.”

Route van de zilvermeeuw die tijdens het broedseizoen van 2013 regelmatig een bezoek bracht aan Amsterdam Nieuw-West

Meer informatie en meedoen

Het project gaat van start tijdens de Nationale Vogelweek, 17 t/m 25 mei 2014. De app zal dan gelanceerd worden en er worden excursies en lezingen georganiseerd. Ook zal de projectwebsite online komen. Tot die tijd kun je de Facebookpagina volgen. Sommige vogelsoorten hebben een eigen pagina, zoals de Meeuwen van Texel.Het project richt zich vooral op volwassenen die graag de natuur ingaan, maar er worden vanaf april ook lessen georganiseerd voor bovenbouwklassen. Driesen: “Studenten komen dan een dagdeel naar de klas en zullen aan de hand van het onderzoek vertellen over ecosystemen. We gebruiken de vogelverhalen als voorbeelden. Je kunt zo bijvoorbeeld illustreren wat voor effect landgebruik door mensen heeft op vogels over de landsgrenzen heen. En met behulp van een app waarmee je jezelf en vrienden kunt volgen leggen we het principe van de gps uit.”Judy Shamoun-Baranes hoopt dat mensen door het project een nieuwe blik op hun omgeving krijgen en dat het hen stimuleert om meer naar buiten te gaan.