In maart 2025 was er in de Servische hoofdstad Belgrado een demonstratie van meer dan driehonderdduizend mensen tegen het regeringsbeleid. Zij zouden een kwartier zwijgen om slachtoffers van de instorting van een treinstation te herdenken. Op filmpjes is te zien dat de demonstranten zij ineens uiteenstuiven. Zie bijvoorbeeld onderstaande video of deze video op Wikipedia.
Volgens de betogers was er tegen hen een ‘geluidskanon’ ingezet. De NRC van 16 maart schrijft daarover.
Figuur 1. Figuur 1. LRAD op Amerikaans marineschip. Het platte ronde apparaat is de LRAD. Bron: Wikipedia
De krant schrijft dat het geluidskanon, ook wel een long-range acoustic device (LRAD) genoemd, een niet-dodelijk wapen van Amerikaanse makelij is, oorspronkelijk vooral bedoeld voor de scheepvaart om piraten te verjagen. Zie figuur 1. Het heeft de vorm van een grote lamp zoals fotografen die gebruiken, met in het midden een luidspreker. Met het apparaat kan een geluidsstraal gemaakt worden, die op een doel gericht wordt. De lage, misselijkmakende bromtoon stelt het mensen buiten gevecht. Hoewel het wapen ‘niet-dodelijk’ is, kan het de gezondheid aantasten door permanente gehoorschade, tijdelijk zichtverlies en verwonding te veroorzaken. Mensen die niet direct in de straal staan of die oordoppen met een hoge demping in hebben, hebben er geen last van.
a) Wat zijn de gehoorgrenzen van mensen?
Uitwerking vraag (a)
Mensen kunnen geluiden horen tussen grofweg 20 Hz en 20.000 Hz. Dat zijn de gehoorgrenzen.
b) Wat kun je uit de beschrijving afleiden over de frequentie van het uitgezonden geluid?.
Uitwerking vraag (b)
Het gaat bij dit kanon om lage tonen. Dus de frequentie is lager dan 20 Hz.
c) Kun je dat wat het geluidskanon uitzendt eigenlijk wel geluid noemen? Geef een argument vóór en een argument tegen.
Uitwerking vraag (c)
Wij noemen luchttrillingen geluid als je ze met je oren kunt horen. Als de trillingen voor het gehoor een te hoge frequentie hebben (hoger dan 20 kHz), kun je ze niet horen: dan spreekt men van ultrasone trillingen. Als ze een te lage frequentie hebben (lager dan 20 Hz) kun je ze evenmin horen: het zijn infrasone trillingen. Trillingen die je niet kunt horen noemen we geen geluid. Dat is een argument tegen.
Maar van de andere kant betreft het wel trillingen van de lucht. Er is natuurkundig gezien geen verschil met trillingen die we wel kunnen horen. Het betreft in alle opzichten geluid, behalve dat je niet kunt horen. Dat is een argument vóór.
Heb je wel eens dicht bij luidsprekers gestaan die lage tonen produceren? Dan heb je vast gemerkt dat je geluid niet alleen kunt waarnemen met je oren, maar ook met andere delen van je lichaam.
d) Waarmee bijvoorbeeld?
Uitwerking vraag (d)
Bijvoorbeeld met je buik. De buik gaat meetrillen met de luchttrillingen.
e) Bedenk hoe het kan dat mensen die blootgesteld worden aan de onhoorbare luchttrillingen van zo’n geluidskanon toch gezondheidsschade kunnen oplopen.
Uitwerking vraag (e)
Er zijn meerdere mogelijkheden. Op de eerste plaats schade aan het gehoor. De geluidstrillingen zijn heel hard (al is de frequentie te laag om te horen), zodat het trommelvlies heftig in beweging gebracht wordt. Dat kan daardoor beschadigen. En het doet pijn. Je kunt er misselijk van worden. Op de tweede plaats aan je buik. De luchttrillingen laten je buik, met alles wat daarin zit, heftig meetrillen. Ook dat kan voor misselijkheid zorgen.
Volgens de krant kan bovendien tijdelijk (gezichtsverlies) optreden.
Zoals je weet wordt de sterkte van geluid uitgedrukt in decibel (dB). Om mensen te beschermen tegen te harde geluiden zijn er geluidsnormen. Zo mag bijvoorbeeld het geluid bij de uitlaat van een bromfiets maximaal 97 dB zijn. Alleen luchttrillingen die hoorbaar zijn voor mensen worden meegeteld. Om aan te geven dat alleen voor mensen hoorbaar geluid geregistreerd wordt, gebruikt men de eenheid dB(A). De A is van akoestisch. Zo mag bromfietsgeluid bij de uitlaat maximaal 97 dB(A) zijn.
f) Wat is de sterkte in dB(A) van het geluid van een geluidskanon?
Uitwerking vraag (f)
Een geluidskanon produceert geen hoorbaar geluid. Als je de sterkte gaat meten en uitdrukt in dB(A) moet de waarde nul zijn: 0 dB(A).
De NRC schrijft dat volgens het Servische ministerie van Binnenlandse Zaken geen ‘illegale middelen’ zijn ingezet en dat het gebruik van een sonisch wapen tegen betogers in strijd met de wet is. Later werd toegegeven dat het wapen wel aanwezig was maar niet werd ingezet.