In Nederland wordt al decennialang met kernenergie gewerkt, van de elektriciteitscentrale in Borssele en de stilgelegde reactor in Dodewaard tot onderzoeks- en medische reactoren in Petten en Delft. De laatste jaren groeit de politieke steun voor nieuwe kerncentrales. Zo zijn er plannen om rond 2026 locaties voor twee nieuwe centrales te kiezen.
Op 28 oktober 2025 stond hierover een artikel in het AD onder de titel: “Kernenergie is er al op veel plaatsen in Nederland, straling is overal”.
In het begin van het artikel staat: “in de discussie over kerncentrales gaat het al snel over radioactieve straling”. De term radioactieve straling hoor je vaak maar klopt eigenlijk niet. De straling zelf is namelijk niet radioactief.
a) Leg uit waarom de term radioactieve straling natuurkundig niet correct is.
Uitwerking vraag (a)
‘Radio’ in radioactief slaat op straling. Dit zie je goed terug in het Engelse woord voor straling, radiation. Radioactief betekent dus dat iets straling uitzendt. Radioactieve straling zou dus straling zijn die straling uitzendt. Dat klopt echter niet. Straling wordt uitgezonden door radioactieve bronnen.
Iets verder in het artikel staat:
“Radioactieve (officieel: ioniserende) straling komt van allerlei plekken: …. Als we in het ziekenhuis of bij de tandarts een röntgenfoto laten maken of naar ons vakantieadres vliegen, krijgen we nog wat extra straling te verwerken. Maar dan nog is de gemiddelde hoeveelheid straling die Nederlanders per jaar te verwerken krijgen zo klein dat de kans op schade aan de gezondheid minimaal is.”
b) Leg uit wat bedoeld wordt met ioniserende straling.
Uitwerking vraag (b)
Ioniserende straling is straling met zo veel energie dat het een elektron uit een atoom kan wegstoten. Het atoom raakt hierdoor positief geladen en wordt dus een ion. De straling heeft het atoom dus geïoniseerd, vandaar de naam ioniserende straling.
c) Leg uit waarom je extra straling te verwerken krijgt als je naar een (vakantie)adres vliegt.
Uitwerking vraag (c)
De atmosfeer beschermt ons tegen straling uit de ruimte. Als je gaat vliegen is de dikte van de atmosfeer boven je geringer. Je wordt dus minder beschermd tegen straling uit de ruimte en je zult dus een grotere stralingsdosis oplopen.
De (stralings)dosis is een maat voor de hoeveelheid straling die door iets geabsorbeerd is.
d) Zoek op internet op hoe groot de dosis is van één röntgenfoto.
Uitwerking vraag (d)
“De blootstelling aan straling bij een gewone röntgenfoto bedraagt ongeveer 0,1 mSv”, zie bijvoorbeeld deze website.
e) Zoek ook op internet wat de dosis is die een Nederlander per jaar gemiddeld te verwerken krijgt.
Uitwerking vraag (e)
Volgens het RIVM ongeveer 2,8 mSv.
Het artikel noemt de bekendste kerncentrale van Nederland, in Borssele, Zeeland. Deze centrale produceert ongeveer 3,5 terawattuur aan energie per jaar.
Figuur 1. Kerncentrale in Borssele. Bron: Wikipedia
f) Reken dit om naar joule.
Uitwerking vraag (f)
3,5 terawattuur = 3,5 . 1012 Wh. Dus E = 3,5 . 1012 . 3600 = 1,26 . 1016 J
g) Bereken het gemiddelde vermogen van deze centrale. Ga ervan uit dat de centrale 24 uur per dag energie levert.
Uitwerking vraag (g)
P = E / t = 1,26 . 1016 / (365 . 24 . 3600) = 4,0 . 108 W
Het artikel schrijft later over Urenco, een ‘verrijkingsfabriek’ in Almelo, Overijssel. In deze fabriek wordt uranium ‘verrijkt’. Uranium wordt op meerdere plekken ter wereld uit de grond gehaald. Het uranium dat in de grond gevonden wordt bestaat uit heel veel verschillende isotopen van uranium, maar met name U-238. Voor kerncentrales is er echter U-235 nodig. In een verrijkingsfabriek wordt het uranium zodanig bewerkt dat er uranium overblijft met een hoger percentage U-235.
h) Leg uit wat het verschil is tussen U-238 en U-235.
Uitwerking vraag (h)
U-235 heeft 3 neutronen minder in de kern dan U-238. Uranium heeft altijd 92 protonen. Het getal 235 staat voor het massagetal. Dit is het totaal aantal deeltjes in de kern. U-235 heeft dus 92 protonen in de kern en 235 – 92 = 143 neutronen. Bij U-238 zijn dat er drie meer, 146.
Je kan dus overal blootgesteld worden aan straling.
i) Zoek op internet wat de voornaamste bronnen zijn die een Nederlander een stralingsdosis bezorgen.
Uitwerking vraag (i)
Zie bijvoorbeeld de website van het RIVM. In volgorde van grote naar kleine bijdrage: Natuurlijke straling binnenhuis (42%), medische diagnostiek (38%), natuurlijke radioactiviteit in het lichaam (15%), natuurlijke straling buiten (incl vliegen) (4%) en industrie (1%).
j) Welke van deze bronnen zal bij jou de grootste bijdrage leveren?
Uitwerking vraag (j)
...